ఆంధ్రప్రదేశ్లో (Andhra Pradesh) పేదల గృహ కలను నిజం చేయాలనే లక్ష్యంతో ప్రారంభమైన టిడ్కో (టీడ్ఛో) (TIDCO) ఇళ్ల పథకం, గత రెండు దశాబ్దాల్లో వివిధ ప్రభుత్వాల పాలనలో విభిన్న దశలను చూసింది. ఈ ప్రాజెక్టు కేవలం గృహనిర్మాణ పథకమే (Housing Construction) కాకుండా, రాజకీయంగా కూడా తీవ్ర చర్చకు దారితీసిన అంశంగా మారింది. అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాలు, వాస్తవాల ఆధారంగా ఈ పథకం పురోగతిని విశ్లేషిస్తే అనేక కీలక విషయాలు బయటపడుతున్నాయి.
పేదల గృహనిర్మాణానికి బలమైన పునాది వేసిన కాలం వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి (Y. S. Rajasekhara Reddy) పాలనగా చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన ఐదేళ్ల పాలనలో సుమారు 24 లక్షల ఇళ్ల నిర్మాణం చేపట్టబడింది. ముఖ్యంగా, భవిష్యత్తు అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని వేల ఎకరాల భూమి సేకరించడం జరిగింది. ఈ భూములే తరువాత టిడ్కో ఇళ్ల నిర్మాణానికి ప్రధాన ఆధారంగా మారాయి. ఈ దశలో భూమి సమీకరణం (Land Acquisition) ద్వారా పేదలకు స్థిరమైన గృహ హక్కు కల్పించేందుకు బలమైన పునాది ఏర్పడింది.
చంద్రబాబు నాయుడు (Nara Chandrababu Naidu) (2014-2019) పాలనా హయాములో టిడ్కో ప్రాజెక్టు పట్టణ ప్రాంతాల్లో షీర్ వాల్ టెక్నాలజీతో (Shear Wall Technology) ప్రారంభమైనది ఈ కాలంలోనే. కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా మొత్తం 7,01,400 ఇళ్లు మంజూరు చేయించుకోగా, 4,54,700 ఇళ్లకు టెండర్లు పిలిచారు. అయితే, నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమైన 3,09,432 ఇళ్లలో కేవలం 77,371 ఇళ్లు మాత్రమే 2019 నాటికి పూర్తయ్యాయి. అవి కూడా పూర్తిస్థాయిలో నివాసయోగ్యం కాకుండా, విద్యుత్, తాగునీరు, డ్రైనేజీ వంటి మౌలిక వసతులు లేకుండా ఉండటం గమనార్హం.
ఇంకా ముఖ్యంగా, 300 చదరపు అడుగుల ఇంటికి ఒక్కో లబ్ధిదారుడిపై రూ.2.65 లక్షల అప్పు భారం మోపబడింది. వడ్డీతో కలిపి ఇది 20 ఏళ్లలో సుమారు రూ.7 లక్షలకు పెరిగే పరిస్థితి ఉండేది. చదరపు అడుగు నిర్మాణ వ్యయం సగటున రూ.2,203.45గా నిర్ణయించబడటం, ఖర్చులు పెరగడానికి మరియు అవినీతి ఆరోపణలకు కారణమైంది.
ఈ నేపధ్యంలో వైఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి (Y. S. Jagan Mohan Reddy) సీఎం కావడంతో ప్రభుత్వం టిడ్కో పథకంలో కీలక మార్పులు చేసింది. ముఖ్యంగా 300 చదరపు అడుగుల ఇళ్లను కేవలం రూ.1కే లబ్ధిదారులకు రిజిస్ట్రేషన్ (Registration) చేసి ఇవ్వడం ద్వారా పెద్ద ఎత్తున ఉపశమనం కలిగించింది. మొత్తం 1,43,600 ఇళ్లకు ఈ విధంగా పంపిణీ జరిగింది. ఈ నిర్ణయం వల్ల పేదలపై ఉన్న రూ.10,339 కోట్ల అప్పు భారాన్ని ప్రభుత్వం భరించింది.
అలాగే, 365 మరియు 430 చదరపు అడుగుల ఇళ్లకు లబ్ధిదారులు చెల్లించాల్సిన వాటాను సగానికి తగ్గించడం జరిగింది. రివర్స్ టెండరింగ్ (Reverse Tendering) విధానం ద్వారా సుమారు రూ.4,368 కోట్ల ప్రజాధనాన్ని ఆదా చేసినట్లు ప్రభుత్వ వర్గాలు వెల్లడించాయి.
మౌలిక వసతుల విషయంలో కూడా పెద్ద ఎత్తున మార్పులు జరిగాయి. గతంలో కేవలం రూ.306 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించగా, జగన్ (Y. S. Jagan Mohan Reddy) ప్రభుత్వం రూ.3,237 కోట్లను వెచ్చించి రోడ్లు, విద్యుత్, నీరు, డ్రైనేజీ వంటి సదుపాయాలను కల్పించింది. 2024 ఫిబ్రవరి నాటికి దాదాపు లక్ష టిడ్కో ఇళ్లు లబ్ధిదారులకు అందజేయబడ్డాయి. అంతేకాకుండా, అన్ని గృహ పథకాలను కలిపి 6,85,864 ఇళ్ల నిర్మాణం జరిగినట్లు కేంద్ర స్థాయిలో వెల్లడించబడింది.
2024లో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన కూటమి ప్రభుత్వం టిడ్కో ఇళ్ల నిర్మాణం మరియు పంపిణీని కొనసాగిస్తున్నట్లు ప్రకటిస్తోంది. అధికారికంగా 21 నెలల్లో 5,50,314 ఇళ్లు నిర్మించామని, 2,50,893 ఇళ్లకు గృహ ప్రవేశాలు నిర్వహించామని చెబుతోంది. అయితే, ఈ గణాంకాలపై ప్రతిపక్షాలు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. జగన్ హయాంలో 90-95% పూర్తయిన ఇళ్లకే తుదిపనులు చేసి తమ ఖాతాలో వేసుకుంటున్నారనే ఆరోపణలు వినిపిస్తున్నాయి. ఇంకా రాష్ట్రంలో మిగిలిన టిడ్కో ఇళ్లను పూర్తి చేసేందుకు సుమారు రూ.7,280 కోట్ల నిధులు అవసరమని అంచనా ఉన్నప్పటికీ, ఆ దిశగా తగిన చర్యలు కనిపించడం లేదని విమర్శలు ఉన్నాయి.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో (ఉదాహరణకు తిరువూరు) ఇళ్లు మంజూరైనా, ఇంకా లబ్ధిదారులకు పూర్తిస్థాయిలో అందకపోవడం ప్రస్తుత పరిస్థితిని ప్రతిబింబిస్తోంది. మొత్తంగా చూస్తే చంద్రబాబు గారి పాలనలో పని తక్కువ ప్రచారం ఎక్కువగా సాగిన ఈ టిడ్కో హౌసింగ్ ప్రాజెక్ట్ , జగన్ పాలనలో ప్రచారం తక్కువ లబ్దిదారులకి జరిగిన మేలు ఎక్కువగా చూడవచ్చని పలువురు విశ్లేషిస్తున్నారు.
