దేశ రాజకీయాల్లో మహిళా రిజర్వేషన్ల (Women Reservations) అంశం మరోసారి ఉత్కంఠభరిత మలుపు తీసుకుంది. తమిళనాడుకు (Tamil Nadu) చెందిన డీఎంకే పార్టీ ఎంపీ పి. విల్సన్ (P. Wilson) రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టిన ప్రైవేట్ మెంబర్ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ప్రస్తుతం తీవ్ర చర్చకు దారితీస్తోంది. ముఖ్యంగా, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డిలిమిటేషన్) లేదా కొత్త జనాభా లెక్కల కోసం ఎదురుచూడకుండా, రాబోయే ఎన్నికల నుంచే మహిళలకు రిజర్వేషన్లు అమలు చేయాలని ప్రతిపాదించడం ఈ బిల్లుకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను తీసుకువచ్చింది.
ప్రస్తుతం లోక్సభలో ఉన్న 543 సీట్ల సంఖ్యను పెంచకుండానే మహిళలకు రిజర్వేషన్లు (Women Reservations) కల్పించవచ్చని ఈ ప్రతిపాదనలో పేర్కొనడం గమనార్హం. అంతేకాకుండా, ఈ రిజర్వేషన్లు కేవలం లోక్సభకే (Lok Sabha) కాకుండా రాష్ట్ర శాసనసభలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కూడా వర్తించేలా రూపొందించడం ద్వారా దీని పరిధి విస్తరించింది. మహిళలకు తాత్కాలికం కాకుండా శాశ్వత ప్రాతిపదికపై రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలనే లక్ష్యం ఈ బిల్లులో ప్రతిఫలిస్తుంది.
ఇక మరోవైపు, కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నారీ శక్తి వందన్ అధినియం–2023 (Nari Shakti Vandan Adhiniyam–2023) బిల్లుతో పోలిస్తే ఈ కొత్త ప్రతిపాదన పూర్తిగా భిన్న దిశలో సాగుతోంది. ఆ చట్టం ప్రకారం మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు నియోజకవర్గాల పునర్విభజనతో అనుసంధానించబడగా, కొత్త బిల్లు మాత్రం తక్షణ అమలుపై దృష్టి సారించింది. గతంలో ఆ బిల్లు అవసరమైన మెజారిటీ సాధించలేకపోవడం కూడా ఈ కొత్త ప్రయత్నానికి నేపథ్యంగా నిలిచింది.
రాజ్యాంగపరంగా చూస్తే, మహిళా రిజర్వేషన్లను డిలిమిటేషన్తో (Delimitation) ముడిపెట్టడం వెనుక ఆర్టికల్ 334ea వంటి నిబంధనలు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన అనంతరం మాత్రమే రిజర్వేషన్లు అమలు కావాలనే ఉద్దేశం ఉన్నప్పటికీ, దీనివల్ల అమలు ప్రక్రియ ఆలస్యమయ్యే అవకాశాలు ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, తక్షణ అమలుకు మార్గం చూపించే ప్రత్యామ్నాయంగా డీఎంకే ప్రతిపాదన ముందుకు రావడం విశేషం.
ఈ పరిణామాలన్నీ కలిపి చూస్తే, మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు కేవలం ఒక చట్టపరమైన అంశం కాకుండా, రాజకీయ సమీకరణాలను ప్రభావితం చేసే కీలక నిర్ణయంగా మారింది. తక్షణ అమలు సాధ్యమా? లేక రాజ్యాంగపరమైన అడ్డంకులు మార్గం నిరోధిస్తాయా? అనే ప్రశ్నలు మరింత ఉత్కంఠను రేకెత్తిస్తున్నాయి. దేశంలో మహిళల రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం భవిష్యత్తు ఏ దిశగా సాగుతుందో అన్నది ఇప్పుడు అందరి దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్న ప్రధాన అంశంగా మారింది.
