వైయస్సార్ నుంచి జగన్ వరకు – ముస్లిం సంక్షేమంలో చెరగని ముద్ర.

భారతదేశంలో (India) ముస్లిం సమాజం (Muslim Community) (చారిత్రక Historical), సామాజిక కారణాల వల్ల ఆర్థికంగా మరియు విద్యాపరంగా వెనుకబడి ఉన్నదనే అంశం అనేక అధ్యయనాల్లో స్పష్టమైంది. నిరుద్యోగం (Unemployment), తక్కువ అక్షరాస్యత (Low Literacy), చిన్నతరహా వృత్తులపై ఆధారపడటం వంటి సమస్యలు ఈ వర్గాన్ని మరింత వెనుకకు నెట్టాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ (Andhra Pradesh) రాష్ట్రంలో కూడా ఇదే పరిస్థితి కనిపించింది. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రభుత్వాల బాధ్యత ముస్లింలను అభివృద్ధి దిశగా నడిపించడం అయినప్పటికీ, గతంలో ఎక్కువగా ఓటు బ్యాంక్ రాజకీయాలే ప్రాధాన్యం పొందినట్లు విమర్శలు వచ్చాయి.

ఈ పరిస్థితిని మార్చిన నాయకుడిగా వైయస్సార్ (Y. S. Rajasekhara Reddy) నిలిచారు. ఆయన తన పరిపాలనలో ముస్లిం మైనారిటీల (Muslim Minorities) అభ్యున్నతికి కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుని చరిత్ర సృష్టించారు. ముఖ్యంగా 4% రిజర్వేషన్లు (4% Reservations) కల్పించడం ద్వారా విద్య మరియు ఉద్యోగ రంగాల్లో ముస్లిం యువతకు కొత్త అవకాశాలను తెరిచారు. స్కాలర్‌షిప్‌లు (Scholarships), ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్ (Fee Reimbursement), పావలా వడ్డీ రుణాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి శిక్షణలు వంటి అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టి ముస్లిం సమాజాన్ని బలపరిచారు.

అదేవిధంగా, ఉర్దూ భాష అభివృద్ధి, మదరసాల ఆధునీకరణ, హజ్ యాత్రికులకు సౌకర్యాలు, మసీదుల మరమ్మతులు వంటి చర్యల ద్వారా మతపరమైన మరియు సాంస్కృతిక పరిరక్షణకు కూడా ఆయన ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. సామాజిక సమానత్వం కోసం హిందూ దేవాలయాలకు కూడా సహాయం అందిస్తూ మత సహనానికి నిదర్శనంగా నిలిచారు.

వైయస్సార్ అకాల మరణం తర్వాత ముస్లిం సమాజం నాయకత్వ లోటును ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, ఆయన వారసుడిగా వైయస్ జగన్ (Y. S. Jagan Mohan Reddy) అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత సంక్షేమ విధానాలు మరింత విస్తరించాయి. నవరత్నాల ద్వారా ముస్లిం మైనారిటీలకు భారీ స్థాయిలో ఆర్థిక సహాయం అందించారు. డీబీటీ (DBT) మరియు నాన్-డీబీటీ (Non-DBT) పథకాల ద్వారా వేల కోట్ల రూపాయలు నేరుగా లబ్ధిదారులకు చేరాయి.

విద్యా రంగంలో ‘అమ్మఒడి’ (Amma Vodi), ‘విద్యా దీవెన’ (Vidya Deevena), ‘వసతి దీవెన’ (Vasathi Deevena) వంటి పథకాల ద్వారా లక్షలాది ముస్లిం విద్యార్థులకు సహాయం అందించారు. మహిళల సాధికారత కోసం ‘చేయూత’, ‘సున్నా వడ్డీ’ పథకాలు అమలు చేశారు. ‘షాదీ తోఫా’ (Shadi Tofa) ద్వారా వివాహాల ఖర్చు తగ్గించారు. గృహ నిర్మాణ పథకాల ద్వారా లక్షలాది కుటుంబాలకు సొంత ఇళ్లు కల్పించారు.

ఉర్దూకు ద్వితీయ భాష హోదా, వక్ఫ్ ఆస్తుల పరిరక్షణ, ఇమామ్‌లు మరియు మౌజమ్‌లకు గౌరవ వేతనాల పెంపు వంటి చర్యలు ముస్లిం సమాజంలో విశ్వాసాన్ని పెంచాయి. అదనంగా, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంలో కూడా ముస్లింలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఉపముఖ్యమంత్రి పదవి వంటి కీలక స్థానాలు కేటాయించడం ద్వారా సమానత్వాన్ని చాటారు.

మొత్తానికి, వైయస్సార్ ప్రారంభించిన సంక్షేమ దిశను జగన్ మరింత విస్తరించి ముస్లిం సమాజానికి ఆర్థిక, విద్యా, సామాజిక రంగాల్లో గట్టి పునాది వేశారు. ఈ రెండు నాయకుల పాలన ముస్లిం సంక్షేమ చరిత్రలో చెరగని ముద్రగా నిలిచిందని చెప్పడం అతిశయోక్తి కాదు.